vluchtelingen

Seksuele gezondheid & vluchtelingen

Investeren in de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten van vluchtelingen en statushouders loont. Een goede seksuele gezondheid draagt niet alleen bij aan het welzijn van henzelf, maar ook aan een betere integratie en participatie in de samenleving. In Nederland maar ook in andere landen.

Vluchtelingen zijn extra kwetsbaar. Ook zij hebben recht op informatie over seksuele gezondheid en goede toegang tot anticonceptie, hulp en advies.

 
Ineke van der Vlugt
Programmamanager anticonceptie en abortus Nederland

Cijfers

Overzicht van vluchtelingen en nareizigers (in het kader van gezinshereniging) die voor de eerste keer of herhaald asiel hebben aangevraagd in Nederland (bron: COA). Het totaal aantal eerste asielaanvragen daalde ten opzichte van 2016, terwijl het totaal aantal nareizigers in 2017 steeg.

Jaartal Vluchtelingen en nareizigers die asiel hebben aangevraagd in Nederland
2017 31.327
2016 31.642
2015 58.880

Van de totale asielinstroom komt 35% uit Syrië en 15% uit Eritrea. In december 2017 was het aantal asielaanvragen uit Cuba 9%. In 2017 waren er 1181 asielaanvragen van alleenstaande minderjarige asielzoekers (amv), hiervan kwam 40% uit Eritrea. In 2017 verbleven er circa 2,1 miljoen mensen met een niet-westerse achtergrond in Nederland (bron: CBS).

In april 2018 verbleven ongeveer 20.608 asielzoekers en statushouders in de opvang. Daarvan kwam 2% uit Syrië, 11% uit Eritrea, 8% uit Irak, 8% uit Afghanistan, 7% uit Iran en 45% uit overige landen (bron: COA).

Signalen en problemen

Asielzoekers en statushouders zijn soms opgevoed met andere waarden en normen, hebben gebrekkige of onjuiste kennis over het lichaam, seksualiteit, voortplanting, zwangerschap, anticonceptie en soa of missen bepaalde kennis en tools om seksueel gezonde keuzen te maken. Ze lopen hierdoor meer seksuele risico’s. 

  • Meisjes en jonge (alleenstaande) vrouwen zijn extra kwetsbaar voor seksueel misbruik, seksuele uitbuiting, ongewenste zwangerschap, abortus, mensenhandel, vrouwelijke genitale verminking en uithuwelijking. 
  • Mannen zijn vooral kwetsbaar voor soa’s, hiv en seksueel geweld. 
  • Lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen en transgenders krijgen te maken met homonegatief gedrag en geweld. 

Soms spelen deze problemen al in hun land van herkomst, tijdens hun vlucht, maar ook in Nederland.

Omvang problemen seksuele gezondheid 

  • Een onderzoek naar geboortecijfers onder vrouwen in asielzoekerscentra (periode 2013-2015) laat zien dat 60% van de vrouwen die hier beviel bij aankomst in Nederland al zwanger was (analyse geboortecijfers door Rutgers en GGD GHOR Nederland, presentatie 2016). Het geboortecijfer in de opvang was het hoogst bij vrouwen tussen 20 en 24 jaar, en hoger bij vrouwen afkomstig uit de regio West-, Zuid- en Centraal Afrika dan bij vrouwen uit andere regio’s.
  • Tienergeboorten komen relatief vaak voor bij meisjes met een Somalische (22 op de duizend), Syrische (30/1.000), Poolse (18/1.000) en Bulgaarse (ruim 60/1.000) herkomst. Voor Nederlandse meisjes is het aantal tienergeboorten 2,3 op de duizend (CBS, 2016).
  • Naar schatting zijn er in Nederland zo’n 29.000 meisjes en vrouwen die een besnijdenis hebben ondergaan. Van die groep komt zo’n 80% uit Somalië, en verder uit Egypte, Ethiopië/Eritrea en Noord-Irak (Pharos, 2013). Vrouwen die zijn besneden lopen een verhoogd risico op complicaties tijdens een bevalling.
  • Uit de landelijke abortusregistratie 2015 komt naar voren dat 12,6% van de vrouwen die in Nederland abortus laat uitvoeren niet in Nederland woont. van de vrouwen die een abortus laat uitvoeren heeft 50% een niet-Nederlandse achtergrond (Rutgers, 2015).
  • Van de 22.000 met hiv geïnfecteerde mensen in Nederland komt 40% oorspronkelijk niet uit Nederland (RIVM, 2015). 

Van der Vlugt: “Seksuele activiteit voor het huwelijk is in bepaalde landen niet toegestaan en homoseksualiteit wordt niet overal geaccepteerd. Ook zijn vluchtelingen vaak nog onbekend met onze omgangsvormen, de Nederlandse wet- en regelgeving en onze  zorgstructuur. Onze vrije seksuele moraal is voor veel nieuwkomers lastig te begrijpen. Vluchtelingen willen zelf vaak de brug slaan met Nederland en willen integreren en participeren, maar weten vaak niet hoe." 

Factsheets

In Nederland is nog weinig bekend over de seksuele en reproductieve gezondheid en rechten in de  landen van herkomst. Rutgers heeft over 5 herkomstlanden van vluchtelingen factsheets gemaakt.

Er zijn factsheets in het Nederlands over SyriëSomalië, Eritrea, Irak en Afghanistan.

En in het Engels: Syria, Somalia, Eritrea, Iraq en Afghanistan

Bekijk de meest actuele cijfers van personen in de opvang van het COA.

Online informatie over seksualiteit: Zanzu.nl

Veel vluchtelingen en statushouders hebben behoefte aan betrouwbare en cultuur neutrale (online) informatie over seksualiteit. Dit blijkt o.a. ook uit ons onderzoek onder Syrische vluchtelingen ‘Praten over relaties en (seksuele) gezondheid, een verkenning onder Syrische vluchtelingen in Nederland en contacten met voorlichters'.

Rutgers heeft daarom Zanzu.nl ontwikkeld. Een website voor Niet-Nederlandstaligen met informatie over seksualiteit, het lichaam, relaties, beleving, geboorteregeling en zwangerschap, infecties en wet en regelgeving in meer dan 14 talen (in tekst, woord en beeld). 

Deze website is een initiatief van Sensoa (België) en BZgA (Duitsland) en is door Rutgers geschikt gemaakt voor gebruik in Nederland.  

Syrische vrouw (38 jaar): “Ik wist het verschil tussen een mannen- en vrouwenlichaam pas toen ik ging trouwen. Toen was ik 19. Niemand vertelde mij hierover, ik kwam er vanzelf achter. Zelfs bij de  bevalling, je krijgt helemaal geen informatie. Je moeder zegt toe maar, het komt goed. En dan ga je als een gek naar het ziekenhuis. Ik was helemaal kapot want ik wist helemaal niets.”

Judith van der Ree, gezondheidsbevorderaar GGD Hollands Midden en GGD regio Utrecht “Zanzu.nl kan goed gebruikt worden in de voorlichtingsbijeenkomsten vanwege de nuttige informatie en duidelijke afbeeldingen. In een groepssetting kun je nieuwkomers eventueel eerst laten oefenen met het bekijken van en zoeken naar informatie op de eigen telefoon of Ipad. Dit kan een goede voorbereiding zijn voor plenaire bespreking."

Seksuele voorlichting

In de asielzoekerscentra worden regelmatig voorlichtingen georganiseerd over seksuele gezondheid. Aansluiting bij de leefwereld, vragen en behoeften van asielzoekers vraagt maatwerk. Om voorlichters hierin te ondersteunen wordt de handleiding 'Wijzer in de liefde' in het voorjaar 2018 herzien. Rutgers werkt hierin samen met voorlichters publieke gezondheid van de GGD-en. Voor kinderen in de internationale schakelklassen is er Welkom op school! Bekijk ook het interventies en materialenoverzicht.

In samenwerking met GGD GHOR, Gezondheidscentrum Asielzoekers en Soa Aids Nederland zijn er aparte brochures ontwikkeld in 11 talen over anticonceptie en soa en condoomgebruik: 

Er is ook een folder Feiten en fabels over het maagdenvlies.

Ondersteuning professionals

Professionals vinden het soms lastig om seksualiteit proactief bespreekbaar te maken met migranten en nieuwkomers. Op seksindepraktijk.nl staat uitgebrede informatie met tips voor de praktijk. Rutgers biedt ook scholing en advies op aanvraag. Bekijk verder het artikel Sexual and reproductive health and rights of people on the move.

Op 17 november 2016 organiseerde Rutgers in samenwerking met GGD GHOR, Gezondheidscentrum Azielzoekers (GCA), Pharos en Soa Aids Nederland een Landelijke conferentie “Wat Werkt?” over preventie en zorg bij seksuele gezondheidsvraagdstukken van vluchtelingen en statushouders. Lees het integraal verslag van de landelijke conferentie Wat werkt?

Op Zanzu.nl staat uitgebreide informatie over cultuursensitief werken in preventie en zorg.

21 juni: workshop Body Talk

Op 21 juni 2018 verzorgt Rutgers een workshop op de landelijke conferentie gezondheid van vluchtelingen en asielzoekers over seksuele gezondheid. De workshop heet: Body Talk, een talkshow over het lichaam en seksualiteit.  

Voor meer informatie kunt u mailen naar: vluchtelingen@rutgers.nl

Interesse in scholing & advies?

Rutgers heeft internationale ervaring met seksuele voorlichting aan uiteenlopende groepen in niet-westerse culturen. Van seksualiteit bij jonge mannen tot participatieve en cultuursensitieve seksuele voorlichting. Heeft u interesse? Neem dan contact met ons op.

vluchtelingen@rutgers.nl