Afwerende handen

#MeToo: Vijf vragen aan expert Willy van Berlo

Onze expert seksueel geweld, Willy van Berlo, beantwoordt vijf vragen over #MeToo: wat heeft #MeToo teweeg gebracht en wat is er volgens haar nodig om echt iets te veranderen? Sinds oktober vorig jaar delen mensen massaal hun persoonlijke ervaringen met seksueel geweld onder de hashtag #MeToo.

1. Wat vind je van #MeToo? 

"Het is indrukwekkend wat een hashtag al niet teweeg kan brengen. #MeToo is al maanden wereldwijd trending topic en je ziet dat de hashtag in alle talen wordt gebruikt. Dat laat zien hoezeer dit onderwerp leeft en dat er aandacht nodig is voor seksuele grensoverschrijding. 

#MeToo laat meer dan voorheen zien dat seksuele grensoverschrijding een probleem is in onze samenleving en dat het veel voorkomt. Er is veel discussie: op feestjes, in huiskamers, in de media. En ook in de politiek.

Willy van Berlo (foto: Leonie van de Mortel)

Wat ik heel belangrijk vind, is dat slachtoffers nu niet meer zwijgen. Het meemaken van ongewenst seksueel gedrag gaat vaak gepaard met schaamte en schuldgevoelens. Die schuldgevoelens worden vaak nog aangepraat ook. Nu laten slachtoffers luid en duidelijk horen dat zij dit gedrag niet langer tolereren. Zij vinden herkenning en erkenning in de verhalen van anderen. De geest is uit de fles."

2. Wat zeggen de cijfers? 

“Onze nieuwste cijfers (2017) laten zien dat 53% van de vrouwen en 19% van de mannen een vorm van seksuele grensoverschrijding heeft meegemaakt: van ongewenste aanrakingen tot geslachtsgemeenschap tegen de wil. Ruim de helft van de vrouwen en bijna 1 op de 5 mannen kan hier dus over meepraten. In Nederland hebben zo’n 700.000 volwassen vrouwen ooit geslachtsgemeenschap tegen hun wil gehad. Wereldwijd krijgen 1 op de 3 vrouwen te maken met gendergerelateerd geweld. Laat die cijfers eens tot je doordringen… dan ben je wel even stil. 

In juni 2017 publiceerden we, samen met Soa Aids Nederland, het onderzoek Seks onder je 25e. Hieruit blijkt dat 11% van de meisjes en 2% van de jongens op seksueel gebied ooit gedwongen zijn om iets te doen of toe te staan wat ze niet wilden.

Daarnaast krijgen we de laatste jaren meer inzicht in specifieke groepen, situaties en vormen van seksueel geweld. Onderzoek laat zien dat mannen en jongens ook slachtoffer worden, dat mensen met een verstandelijke beperking extra risico lopen, en dat seksueel geweld ook voorkomt in de kerk, de jeugdzorg en de sport.”

3. Wat kunnen slachtoffers doen?

“Het is belangrijk dat je hulp zoekt als je iets naars hebt meegemaakt en je komt er zelf niet uit. Probeer er met iemand over te praten. En iedereen moet weten dat slachtoffers na een aanranding of verkrachting 24/7 kunnen bellen naar het Centrum Seksueel Geweld op 0800-0188.”

4. Wat is er nodig?

"Nederland heeft echt een cultuuromslag nodig. Het is nog veel te normaal dat mensen worden lastig gevallen, geïntimideerd en aangerand. In een café, op school, op het werk en op straat. Dat moet veranderen. We hoorden de afgelopen maanden ook tegengeluiden, bijvoorbeeld dat ‘flirten nou ook al niet meer mag’. We hebben uiteraard niks tegen flirten. Het nieuwe normaal gaat over wederzijdse instemming en respect. Daar wordt het alleen maar leuker van, ook in het uitgaanleven. Het is belangrijk dat we elkaar daar op aanspreken, ook – en vooral – mannen."

Grensoverschrijdend gedrag voorkomen
"Vaak gaat de (media-)aandacht over de slachtoffers en de weerbaarheid van meiden. Maar slachtoffers zijn echt niet alleen maar meiden en andersom zijn plegers ook niet altijd jongens. Rutgers betrekt bij preventie daarom steeds vaker mannen. In Nederland geven we aan jongens bijvoorbeeld de training LEFgozers, die gaat over mannelijkheid, machogedrag en groepsdruk. Internationaal werken we in het programma Prevention+ toe naar gelijkwaardigheid voor zowel vrouwen als mannen. Jongeren die extra risico lopen, bijvoorbeeld omdat ze een lichte verstandelijke beperking hebben, hebben vaak iets extra’s nodig. Onze nieuwste interventie op dit gebied is Make a move+, voor jongens met een lichtverstandelijke beperking.

Seksuele vorming
"We zien ook dat bij de seksuele voorlichting op school en thuis nog teveel de nadruk ligt op de biologische kant van seksualiteit. Terwijl wij juist pleiten voor lessen over weerbaarheid, waarbij ook wensen en grenzen besproken worden. Want dan leren jonge mensen in een ongedwongen situatie waar hun grenzen liggen en hoe ze deze kunnen aangeven. In het curriculum voor docenten zouden thema's als 'seksuele grensoverschrijding' daarom een prominentere plek moeten krijgen."

5. Wat kan de politiek doen?

"Met het juiste beleid kan de politiek een verschil betekenen voor vrouwen en meisjes maar ook voor mannen en jongens. Volgens het regeerakkoord zal het nieuwe kabinet de komende jaren blijven inzetten op seksuele gezondheid en rechten in Nederland én in de rest van de wereld. Wij hopen dat de preventie van seksueel geweld ook internationaal hoog op de agenda blijft staan. In Nederland wordt het kerndoel ‘Seksualiteit en seksuele diversiteit’ voor het onderwijs verder aangescherpt. Lessen over weerbaarheid en over wensen en grenzen zijn al onderdeel van dit kerndoel, maar worden nu explicieter en duidelijker geformuleerd, zodat seksuele vorming op scholen niet alleen meer gaat over de biologische kant van seks."

Overzicht meest recente onderzoeken seksueel geweld 

Programma's van Rutgers