Man leest krant

Het prediken van uitstel van seks werkt niet, goede voorlichting wel

Een zinvolle overheidscampagne over veilig vrijen moet zich vooral richten op jongeren die hun eerste keer nog moeten beleven. En een realistische seksualiteitscampagne gaat over veel meer dan het prediken van romantische idealen.

In opdracht van de overheid organiseren Soa Aids Nederland en Rutgers campagnes om de seksuele gezondheid van jongeren te bevorderen. Hierbij wordt meer dan 90% van de doelgroep bereikt. Slogans als ‘Ik ga niet zonder hoesje in jouw poesje' worden ontwikkeld met de doelgroep. En het belangrijkste: de campagnes zijn effectief. Jongeren gebruiken steeds vaker een condoom bij de eerste keer seks en zijn zich bewuster van hun seksuele wensen en grenzen.

Borger en Wiegman schrijven terecht dat jongeren recht hebben op goede informatie over seksualiteit en dat jongeren al van jongs af aan moeten leren praten over seksualiteit. Ook onderschrijven we dat jongeren die jong starten met seks meer risico lopen op soa's, ongeplande zwangerschappen en seksuele dwang. Dat is echter nog geen reden om vanuit de overheid te benadrukken dat je moet wachten met seks.

Anders dan in Amerika richt de Nederlandse aanpak van seksuele voorlichting zich daarom op het vergroten van weerbaarheid. De overheid legt jongeren niet een norm op, maar stimuleert ze om na te denken over hun eigen normen en waarden op seksueel gebied. Idealistisch? Ja, want we onderschrijven de seksuele rechten van jongeren. Maar vooral ook effectief.
Uit onderzoek blijkt dat voorlichtingsprogramma´s die uitstel centraal stellen niet leiden tot een latere start en maar zeer beperkt effect hebben op seksueel gedrag. Voorlichtingsprogramma´s die gericht zijn op bewustwording zorgen er daarentegen vaak zelfs voor dat jongeren later starten met seks en dat ze veiliger vrijen (Kirby 2008).

Een realistische overheidscampagne moet uitgaan van de werkelijkheid. Absoluut. De werkelijkheid is helaas dat 18% van de meisjes en 4% van de jongens worden gedwongen of overgehaald tot seks. Om dit te veranderen, is onder andere de campagne Maak Seks Lekker Duidelijk gestart. Bedoeld om jongeren , al voordat ze seksueel actief zijn, te leren hoe je duidelijk kunt zijn over je wensen en grenzen en over seks te praten. 15 of 16 jaar is dus niet te vroeg, maar precies op tijd: voor ze aan seks beginnen en niet daarna.

Uit onderzoek blijkt dat verreweg de meeste jongeren, mede dankzij de campagnes, wel de intentie hebben om veilig te vrijen met een nieuwe partner, maar op het moment zelf niet weten hoe ze het condoom ter sprake moeten brengen. De slogan ‘Begin over condooms voordat je broek uitgaat' kan weliswaar technisch overkomen, rationeel denkvermogen kan in een staat van opwinding verminderd aanwezig zijn. Rationele redenen om dan wel het condoom ter sprake te brengen, leer je het beste aan door een herkenbare situatie en gedragingen te communiceren. Juist het aanleren van vaardigheden draagt bij aan consequent condoomgebruik.

Borger en Wiegman betogen dat veilig vrijen in overheidscampagnes wordt gereduceerd tot een technische maatregel. Liefde is een luxe optie en het condoommoment een noodremprocedure. De campagne Maak Seks Lekker Duidelijk beperkt zich helemaal niet tot geslachtsgemeenschap. Het gaat over seksueel gedrag in brede zin: