2012: Genot voor mannen en vrouwen. Het plezier van seks ontrafeld

Hebben vrouwen wel genoeg kennis over de werking van het vrouwelijk geslachtsorgaan? En mannen? Leren jongeren bij seksuele voorlichting wel genoeg over seksueel plezier? Ellen Laan sprak tijdens de tweede Johannes Rutgers Lezing over de verschillen tussen mannen en vrouwen in beleving en plezier bij seks.

Psycholoog-seksuoloog Ellen Laan studeerde in 1988 cum laude af als psycholoog aan de Universiteit van Amsterdam. In 1994 promoveerde zij –alweer cum laude- op het proefschrift Determinants of sexual arousal in women: Genital and subjective components of sexual response. Ze is universitair hoofddocent, afdeling seksuologie, psychosomatische gynaecologie en verloskunde aan het AMC Ze doet daar zowel wetenschappelijk onderzoek als patiëntenzorg in een multidisciplinair team.

Seksueel plezier onderbelicht

Ellen Laan zegt een passie te hebben voor de vrouwelijke seksualiteit als het gaat om heteroseksualiteit. Zij benadrukt bij deze lezing de verschillen tussen mannen en vrouwen maar ze ziet ook overeenkomsten. Bij seks is plezier echter een onderbelicht begrip. Het is niet een vrouwelijk begrip. Ze hoopt dat dat gaat veranderen. En dan voor altijd.

Vaginaal orgasme?

Recent Nederlands onderzoek van Rutgers laat zien dat er een groot verschil is in de mate waarin vrouwen en mannen genieten van seks. Bijna 42% van de mannen geniet altijd van seks tegenover maar ca. 25% van de vrouwen. Onderzoekers stellen meestal de coïtus centraal. Vaak wordt gesteld dat  alleen een vaginaal orgasme een ‘volwassen’ orgasme is (bijv. Brody en Costa). Regelmatig komt uit onderzoek echter naar voren dat maar ongeveer 30% van de vrouwen geregeld klaar komt door coïtus. Dan zou 70% van de vrouwen ‘onvolwassen’ zijn, of erger nog ‘psychologisch instabiel’.

Slechte wetenschap

Laan veegt de vloer aan met dit soort slechte wetenschap. Ze is van mening dat het onderscheid tussen vaginale en clitorale sensaties dat die studies maken, suggereert dat vrouwen in staat zouden moeten zijn de anatomische bron van hun gevoelens waar te nemen. Maar kunnen mannen dat eigenlijk wel? Onderscheid maken tussen een basis- en een eikelorgasme?  
Laan stelt: “Als je kijkt naar de vrouwelijke genitale anatomie dan “is elk vrouwelijk orgasme clitoraal. Het vaginaal orgasme bestaat niet. De ‘glans clitoris’ is veel groter dan alleen het ‘knopje’, het is zelfs een machtig orgaan.”

Meer kanttekeningen

Ze plaatst nog meer kanttekeningen bij de studies naar het vaginaal orgasme. De redenering van deze onderzoeken is: vaginale orgasmes zijn een teken van geestelijke gezondheid bij vrouwen. Maar waarom is de redenering niet: lichamelijke en geestelijke gezondheid vergemakkelijken orgasmes bij partnerseks? En wellicht is er een rol voor seksuele autonomie van vrouwen?

Stimulatie glans clitoris

Laan doet vanuit haar functie als universitair hoofddocent aan het AMC ook zelf onderzoek. Haar onderzoek laat zien dat vrouwen bij masturbatie veel gemakkelijker tot een orgasme komen bij glans-clitorisstimulatie (tegenover alleen vaginale stimulatie) en ook bij gemeenschap komen vrouwen makkelijker tot een orgasme als de glans clitoris gestimuleerd wordt.

Belang seksueel plezier

Zij concludeert hieruit dat het belang dat we hechten aan coïtus nadelig is voor vrouwen. Dit wordt gevoed door mythes over het ‘vaginale orgasme’ en het wordt in stand gehouden door onbekendheid over de wijze waarop opwinding werkt. Als coïtus het doel is van seks dan is seksueel plezier (en opwinding) bij vrouwen belangrijk, want anders leidt het tot problemen.

Seksuele autonomie

Meer dan 50% van de vrouwen vinden orgasmes tijdens coïtus belangrijk. Laan vindt in haar eigen onderzoek niets terug van seksuele onvolwassenheid. Haar onderzoek toont aan dat seksueel plezier bij vrouwen en meisjes samenhangt met autonomie, zelfwaardering en zelfrespect. Hoe groter de seksuele autonomie van een vrouw, hoe gemakkelijker ze tot een orgasme komt.

Vaginale doorbloeding

Vrouwen moeten eerst (leren) opgewonden (te) raken anders ervaren ze pijn. Seksuele stimulatie zorgt voor doorbloeding van de geslachtsdelen en vaginale lubricatie (ons zelfgemaakte glijmiddel). Heel lang werd gedacht dat bij vrouwen met dyspareunie (terugkerende of aanhoudende genitale pijn die samengaat met de coïtus) iets mis was bij het opgewonden raken. Maar het ligt niet aan de vaginale doorbloeding, want er is geen verschil in de doorbloeding bij vrouwen met of zonder dyspareunie. Waar het dan wel aan ligt? Ten eerste aan de verwachting pijn te krijgen. Die verwachting remt de seksuele opwinding. En ten tweede aan overactiviteit (spanning) in de bekkenbodemspieren.

Pijn normaal?

Desondanks gaan vrouwen door met gedrag waarvan zij weten dat het leidt tot pijn. Vooral jonge vrouwen. Laan vindt het een groot probleem dat de helft van die vrouwen dat normaal vindt. Zelfs bij een proefgroep blijkt dat vrouwen met dyspareunie en vaginisme (dan is penetratie onmogelijk) nog altijd wekelijks (proberen) gemeenschap te hebben, dus dat coïtus heel belangrijk voor hen is (of zij dat belangrijk voor hun partner vinden).

Seks ondanks pijn

De vrouwelijke anatomie maakt dat vrouwen seks kunnen hebben zonder opwinding. Dat is anders voor mannen: als zij niet opgewonden zijn, krijgen zij geen stijve penis en is coïtus niet mogelijk. Veel vrouwen houden van hun partner en gunnen hem seks. Ook denken velen van hen dat het een individueel probleem is. Dit alles kan leiden tot het vermijden van elke vorm van lichamelijke intimiteit. Maar deze vrouwen hebben juist veel opwinding nodig want dan is gemeenschap eerder mogelijk.

Seksueel plezier noodzakelijke voorwaarde

Vrouwen met dyspareunie zien seks meer als plicht. En een negatieve reactie van de partner kan een factor zijn dat vrouwen doorgaan met hun gedrag en dus pijn bij het vrijen ervaren. In de behandeling van vrouwen met dyspareunie of vaginisme wordt hen geleerd het eigen seksueel plezier voorop te stellen en niet dat van hun partner.
Seksueel plezier is een noodzakelijke voorwaarde voor pijnloze en plezierige seks, niet een ‘bonus’ waar je ook vanaf kunt zien.

Wat is er nodig?

Elke generatie moet het opnieuw leren en zelf uitvinden. Daarom is seksuele voorlichting altijd nodig. Die voorlichting moet zich richten op seksueel plezier. Omdat het fijn is, een belangrijk onderdeel van liefde, levensvreugde geeft, seksuele problemen voorkomt en (enigszins) beschermt tegen ongewenste en grensoverschrijdende seks.

Consortium

Vooral meisjes en vrouwen zijn gebaat bij versterking van hun seksuele autonomie en assertiviteit, en bij correcte kennis over hun genitale anatomie. Zodat ze gaan doen wat de meeste mannen altijd al doen: seks hebben voor hun plezier en genot. Daarom heeft Laan met collega’s in 2010 een consortium ‘Seksueel plezier’ opgericht, omdat er veel meer geld nodig is voor onderzoek naar seksueel plezier.

Discussie

Tot slot van de lezing is er een discussie aan de hand van stellingen: 

  • Vrouwen moeten seksueel assertiever worden. (Ine Vanwesenbeeck)
  • Mannen zouden meer stil moeten staan bij de beleving van vrouwen. (Rik van Lunsen)
  • Er zou meer seksuele voorlichting gegeven moeten worden aan jongeren gericht op seksueel plezier en het leren kennen van het eigen lichaam. (Laura van Lee)

Enkele conclusies

  • Als mannen en vrouwen elkaar beter begrijpen dan genieten ze beiden het meest van seks. Ervan uitgaan dat de ander hetzelfde lekker vindt als jijzelf is niet voldoende. Vraag wat de ander lekker vindt. Erover praten is de sleutel tot een betere seksbeleving.
  • Bij seksuele voorlichting moet meer aandacht komen voor seksueel plezier en wat daarvoor nodig is.
  • Laten we jongeren ook leren dat klungelen bij seks ook gezond is.
  • Plezierige seks is een ontdekkingstocht. 

De stellingen werden ingeleid door respectievelijk: 

  • Ine Vanwesenbeeck is manager internationaal onderzoek bij Rutgers en daarnaast hoogleraar seksuele ontwikkeling, diversiteit en gezondheid aan de Universiteit Utrecht.
  • Rik van Lunsen is arts seksuoloog NVVS en hoofd van de afdeling seksuologie en psychosomatische gynaecologie van het AMC.
  • Laura van Lee is consultant bij Rutgers. Ze richt zich vooral op jongeren en is bijvoorbeeld redacteur van de jongerenwebsite: www.sense.info (voor al je vragen over seks).

Filmimpressie

Tentoonstelling Rodin

De lezing vond plaats in museum Singer in Laren en valt samen met de expositie van erotische tekeningen van Rodin. Deze tentoonstelling loopt van 12-9-2012 tot 13-1-2013.

 Fotograaf: Guus Schoonewille