| Auteur: Jantine van Lisdonk en Marianne Cense | Functie: Onderzoekers

Blog: Zijn we de genderhokjes voorbij?

Afgelopen weken was ‘Geslacht!’ op televisie, waarin Rianne van Dorst, beter bekend als zangeres Elle Bandita, op zoek ging naar wat een man mannelijk maakt en een vrouw vrouwelijk en hoe het zit met mensen buiten de m/v hokjes. Mensen met een intersekse conditie of mensen die zich als genderfluide, non-binair of genderqueer identificeren. Lekker rechtdoorzee onderzocht Rianne waar gender en geslacht eigenlijk over gaat, waar het ‘zit’ in het lichaam en wat er meespeelt in de beleving.

Rianne laat ook zien wat het voor haar persoonlijk betekent en zegt al in de eerste minuten van de uitzending dat ze als hermafrodiet geboren is, waarna men besloot dat ze een meisje moest zijn.. ‘maar dat past gewoon niet bij mij’, zegt ze dan, ‘maar ik ben ook geen gozer’. Ze brengt met haar serie speels, dicht op de huid en niet academisch het non-binaire de huiskamer binnen. 

De grote variatie aan belevingen van gender die mensen laten zien in ‘Geslacht!’ kwam ook uit 'Beyond Labels?', ons verkennend onderzoek naar non-binaire identiteiten, dat we vorig najaar uitvoerden samen met studenten van de Universiteit Utrecht.We vroegen 24 studenten om een aantal foto’s te maken met als vraag ‘hoe beleef jij je genderidentiteit’ of ‘hoe beleef je je seksuele identiteit?’. Vijf dagen na de instructiebijeenkomst kwamen we bij elkaar om in kleine groepen de foto’s te analyseren.

Er was veel verschil tussen de beelden die waren gemaakt door deelnemers die zich wel thuis voelen in de binaire genderhokjes en deelnemers die moeite hebben met de tweedeling man – vrouw. De eerste groep maakten vooral foto’s over de stereotiepe genderbeelden die ze om zich heen zagen en over hun opvattingen, bijvoorbeeld dat vrouwen en mannen zich roldoorbrekend  moeten mogen gedragen: een man die kookt, een vrouw die bokst.

Deelnemers wilden daarmee uitdrukken dat het weliswaar de sociale norm is dat een vrouw zich ‘vrouwelijk’ gedraagt en een man ‘mannelijk’, maar dat het best anders kan. Ook benoemden diverse deelnemers dat ze gender als continuüm zien en niet als binariteit. Hoe ze zelf invulling gaven aan hun gender identiteit bleek voor hen een moeilijke, abstracte vraag.

meiden wijdbeens bierdrinkend

Deze foto toont meisjes die wijdbeens zitten en bier drinken. Toelichting deelnemer: ik vind dat het moet kunnen dat vrouwen zich ‘mannelijk’ gedragen en andersom. 

Deelnemers die zich als genderfluïde, a-gender of transgender identificeerden maakten hele andere foto’s. Hun toelichting bij de gekozen beelden was vaak heel persoonlijk en ging over hun zoektocht. Ze omschreven vaak waar ze zich plaatsten in het gendercontinuüm en hoe het binaire denken hen beklemde en in de weg zat.

De foto’s van non-binaire deelnemers bevatten vaak abstracte beelden van kunst, een bloem, een sterrenhemel. Een van deelnemers verklaart bij een foto: ‘Er zijn geen regels over trans zijn. Je hoeft je niet vast te zetten aan een bepaald gender en dat vind ik heel fijn bij de transcommunity.’ Een ander bij een foto van een tafel: ‘Kunnen doen en laten wat je wil, ongeacht van verwachtingen van genderexpressie. Met die gedachte bouw ik meubels en voer ik mijn hobby’s uit, die niet in het ‘hokje’ passen.’ 

Deze foto krijgt de titel ‘worsteling’. De deelnemer legt uit: ik heb last van genderdyphoria, dat mijn lichaam niet past bij hoe ik me voel en daar heb ik heel erg last van. Dat heeft ook met het zelfbeeld te maken en dat is af en toe heel moeilijk om mee om te gaan.

uitdrukking van genderdysforie

Internationaal onderzoek (Deeg 2013; Gaia 2013; Hartun, Sproesser & Renner 2015 etc)  laat zien dat rigide gendernormen kunnen leiden tot psychische problemen, uitsluiting en eenzaamheid en een negatieve impact hebben op het welzijn van mensen (zowel van LHBTI als van cisgender, genderconform of hetero).

Dit is de reden dat Rutgers samenwerkt met tien andere organisaties in de Alliantie Genderdiversiteit*. De alliantie werkt in 2017 aan onderzoek en zet al de eerste stappen op weg naar transformatie van de samenleving. Zodat mensen minder belemmerd worden door voorschriften over hoe ze moeten zijn en wat ze moeten doen en zich meer kunnen verbinden met elkaar, in alle diversiteit.

Of, zoals Rianne van Dorst in de laatste uitzending van ‘Geslacht!’ het verwoord: ‘Wordt het misschien niet eens tijd om al die hokjes en al dat ‘geslachtsdenken’ en al die rolverdeling overhoop te gooien en gewoon te doen waar je lekker zin in hebt, zonder stront over je heen te krijgen?’.  

Beyond Labels?

Download het rapport ‘Beyond labels?’ 

De methode Photovoice - gebruikt bij deze verkenning - blijkt een interessante, visuele manier om op een niet-talige manier te reflecteren over de eigen gender- en seksuele identiteit, en bewustwording te vergroten over vanzelfsprekendheden van jezelf en de ander. In het rapport was ook aandacht voor binaire hokjes van seksuele identiteit, waar biseksuele en aseksuele deelnemers tegenaan liepen. 

*In de Alliantie Genderdiversiteit participeren Movisie, Atria, COC Nederland, Doetank PEER, Emancipator, NNID, Nederlands Jeugd Instituut, Rutgers, Stichting School & Veiligheid, Transgender Netwerk Nederland en UvA Faculteit Pedagogiek. De Alliantie wordt gefinancierd door het Ministerie van OCW.

Lees ook

Begrippenlijst

Flyer 'Wat betekent gender?' (Bron: Gayandschool.nl)

‘Wat kunnen we leren over en van biseksuele mensen?’

Non-binaire werkelijkheid van sekse en gender (Bron: Sociologie Magazine, juni 2016)

Jantine van Lisdonk en Marianne Cense Onderzoekers

Reacties

Hokjesgeest

Doe ook deze 'Can You Fix It?'-lovegame op sense.info, grijp in en bepaal de afloop

Speel de game